Forumi Zeri YT! » Shkenca & Teknologjia » Enigma dhe mistere »
Nė ē’lloj rendi botėror jetojmė sot?

avatar
Administrator
Administrator

Posted prej 12th October 2017, 21:24


Nė ē’lloj rendi botėror jetojmė sot?


“Rendi botėror liberal po shembet?” Me kėtė pyetje hapet, nė revistėn “National Interest”, njė analizė e Michael Lind. “Nė pėrgjigje tė valės sė nacionalizmit dhe populizmit qė prodhoi Brexit dhe zgjedhjen e Donald J. Trump nė postin e presidentit tė Shteteve tė Bashkuara, po bėhet gjithnjė e mė e modės ideja sipas tė cilės, “rendi botėror liberal” do tė pėrmbyset prej njė spiraleje katastrofike proteksionizmi, autoritarizmi nė rritje dhe konflikti mes fuqive tė mėdha, qė tė risjell nė kujtesė vitet Tridhjetė tė Nėntėqindės. Shpesh herė, ky argumentim shkon krah pėr krah me supozimin qė, nga viti 1945 deri nė valėn populiste tė viteve tė fundit, ka ekzistuar njė konsensus i pėrgjithshėm nė favor tė “rendit botėror liberal”. Edhe nėse bėhet fjalė pėr njė propagandė efikase populiste mes elitave, ėshtė gjithėsesi njė pozicion anti-historik. E vėrteta ėshtė se, qė nga viti 1945 nuk ka patur asnjė rend tė vetėm, tė pandryshuar, botėror liberal, por njė numėr versionesh tė tij nė evoluim tė vazhdueshėm, ku secili nuk ka zgjatur mė shumė se disa dekada, pėrpara se t’i linte vendin diēkaje tė ndryshme, por qė gjithėsesi mund tė quhej “liberal”.

Rendi botėror liberal 1.0 u krijua prej fitimtarėve tė Luftės sė Dytė Botėrore. Kushtetuta e tij ishte Karta e Kombeve tė Bashkuara e vitit 1945. Nė njė pjesė tė madhe tė planetit, realizimi i idealeve nė bazė tė tė drejtave njerėzore, simbolizuar prej Deklaratės sė tė Drejtave Njerėzore tė OKB, miratuar nė 1948, vazhdon tė jetė thjesht aspiratė.

Me vazhdimin e Luftės sė Ftohtė nė fundin e viteve Dyzetė, rendi otėror liberal 1.0 i la vendin atij 2.0. Administrata Truman adoptoi politikėn e pėrmbajtjes sė bllokut sovjetik, qė nė forma tė ndryshme zgjati deri nė fundin e Luftės sė Ftohtė. Rivaliteti sovjetiko-amerikan, ndėrkohė, paralizonte kėshillin e sigurimit tė Kombeve tė Bashkuara Versioni i tretė i rendit botėror liberal tė pas 1945 doli nė dritė nė vitet Shtatėdhjetė, prapa impulsit tė fuqisė dominuese nė sistem, Shteteve tė Bashkuara. Niksoni adoptoi njė strategji gjeopolitike mė nacionaliste, e ngritur mbi hapjen ndaj Kinės sė Maos, dhe delegimit tė pėrgjegjėsive ushtarake tek aleatėt dhe shtetet-klientė.

Edhe Reagani ndoqi njė linjė tė ashpėr nė diplomacinė tregtare me aleatėt amerikanė, duke vendosur tarifa mbi mallrat e konsumit elektronike dhe motoēikletat japoneze, si dhe kuota mbi importet japoneze si automobilė dhe makineri tė ndryshme. Ai qė shumėkush sot e mbron si rendi botėror liberal, nuk ėshtė asgjė mė shumė se sa rendi i katėrt botėror liberal, qė e ka fillesėn qė nė fillimet e epokės sė pas Luftės sė Ftohtė. Eshtė e mundur qė rendi botėror liberal 5.0, mė shumė se sa rendit botėror tė viteve Tridhjetė tė Nėntėqindės, i ngjan rendit botėror liberal 3.0. Trumpi dhe nacionalistėt e tjerė mund tė dėshtojnė nė qėllimin e tyre. Por nėse do tė kenė sukses, tė vetėm apo falė lėshimeve strategjike qė u marrin politikanėve tė establishmentit si Theresa May, rendi i ardhshėm botėror do tė jetė gjithėsesi liberal, edhe pse imigrimi nė njė farė mėnyre do tė kufizohet dhe politika industriale pjesėrisht do tė ringjallet”. / Bota.al



Shiko profilin e anėtarit http://www.zeriyt.net/


Mesazh (Faqja 1 e 1)

Drejtat e ktij Forumit:
Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi